Truy xuất nguồn gốc bằng mã QR: Lỗ hổng khiến hàng lậu hợp pháp hóa dễ dàng

Một lô hàng dán đầy mã QR và tem chống giả vẫn có thể là hàng lậu. Tưởng chừng nghịch lý nhưng đây chính xác là những gì vừa xảy ra tại Hà Nội và TP.HCM trong tháng 6/2026.

Công an TP Hà Nội khởi tố Nguyễn Thị Tố Loan cùng Trang Tuyết Ngọc về tội buôn lậu hơn 10.000 tấn chân gà đông lạnh, trị giá gần 350 tỷ đồng — một phần lô hàng đã bị thay tem nhãn để che giấu nguồn gốc trước khi tuồn ra thị trường. Cùng thời điểm, tại TP.HCM, công an triệt phá một xưởng sản xuất và thu giữ hơn 23.000 đôi dép giả các thương hiệu Nike, Adidas, Crocs, Gucci, cùng số lượng lớn tem nhãn và bao bì chuẩn bị sẵn để dán lên hàng giả.

Điểm chung của cả hai vụ: đối tượng không né tránh việc dán mã QR hay tem chống giả. Ngược lại, họ tận dụng chính công cụ này để đánh lừa người mua. Phần mềm tạo mã QR miễn phí cho phép in hàng nghìn mã giống hệt nhau chỉ trong vài phút, dán tràn lan trên hàng hóa không rõ xuất xứ.

Với doanh nghiệp sản xuất và chuỗi cung ứng, đây không chỉ là câu chuyện thời sự. Đó là khoảng cách giữa “có dán mã QR” và “có hệ thống truy xuất nguồn gốc thật sự” — khoảng cách mà Tân Hưng Hà giải quyết hằng ngày cho các nhà máy và kho hàng bằng thiết bị mã định danh chuyên dụng.

Vì sao mã QR tĩnh không ngăn được hàng giả

Bạn có bao giờ tự hỏi vì sao một mã QR trông chuyên nghiệp trên bao bì vẫn không đảm bảo hàng thật? Câu trả lời nằm ở bản chất kỹ thuật của mã QR tĩnh: nó chỉ là hình ảnh mã hóa một đường dẫn hoặc chuỗi ký tự cố định, không tự xác minh sản phẩm phía sau có thật hay không. Đây chính là lỗ hổng bị lợi dụng trong cả hai vụ án nêu trên.

Một mã QR có thể in lại vô hạn lần

Phần mềm tạo QR miễn phí xuất ra file ảnh trong vài giây, và không có cơ chế nào ngăn đối tượng in lại đúng mã đó hàng nghìn lần rồi dán lên các lô hàng khác nhau. Người quét mã ở lần thứ nhất và lần thứ 10.000 nhận được cùng một nội dung, giống như phô tô một tấm vé xem phim rồi phát cho cả nghìn người cùng vào một chỗ ngồi — hệ thống không hề biết mã này đã bị dùng bao nhiêu lần, ở đâu, vào thời điểm nào.

Tem thật có thể bị bóc và dán lại

Theo phản ánh từ vụ dép giả tại TP.HCM, một phần tem nhãn bị bóc từ hàng chính hãng để gắn lên sản phẩm không rõ nguồn gốc. Tem giấy hoặc tem nhựa thông thường hoạt động giống một con dấu đóng mực thường: dấu có thể bị photo, cạo sửa hoặc chuyển từ tài liệu này sang tài liệu khác mà không để lại dấu vết. Người mua cuối gần như không có cách nào phát hiện hành vi bóc dán này chỉ bằng mắt thường.

“Quét để xem” khác “quét để xác thực” như thế nào

Chỉ vì hàng giả cũng dán được mã QR không có nghĩa là mã QR vô dụng — vấn đề nằm ở cách hệ thống phía sau mã được xây dựng. Luật sư Đặng Thành Chung nhận định trong vụ việc trên rằng tem chống giả hay mã QR không phải là giấy chứng nhận về tính hợp pháp của hàng hóa. Giá trị thật của chúng nằm ở hệ thống dữ liệu phía sau, không nằm ở hình ảnh mã in trên bao bì.

Đây chính là ranh giới giữa hai cách triển khai:

• Quét để xem: Mã QR dẫn tới một trang thông tin tĩnh — mô tả sản phẩm, hình ảnh, lời giới thiệu thương hiệu. Trang này giống nhau dù quét mã trên hàng thật hay hàng giả có cùng thiết kế bao bì.
• Quét để xác thực: Mã gắn với một bản ghi duy nhất trong hệ thống, trả lời được các câu hỏi mã này đã từng được quét ở đâu, vào lúc nào, đã kích hoạt hay chưa. Hệ thống có thể cảnh báo ngay khi một mã bị quét lặp lại bất thường ở nhiều địa điểm cách xa nhau trong thời gian ngắn.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý thị trường, đề xuất xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa hải quan, thuế, quản lý thị trường, công an và các nền tảng thương mại điện tử để phát hiện bất thường sớm hơn. Ở quy mô doanh nghiệp, nguyên tắc tương tự áp dụng được ngay: mỗi sản phẩm cần một mã định danh duy nhất, gắn với dữ liệu cập nhật theo thời gian thực chứ không phải một mã in tĩnh dùng chung cho cả lô hàng.

Ba lớp công nghệ để xây hệ thống truy xuất nguồn gốc đáng tin

Vậy một doanh nghiệp muốn tự bảo vệ thương hiệu cần bắt đầu từ đâu? Câu trả lời không nằm ở một thiết bị duy nhất, mà ở cách kết hợp ba lớp: phần cứng in mã, vật liệu tem chống giả và hạ tầng dữ liệu.

 

Lớp công nghệ	Vai trò	Thiết bị/giải pháp tương ứng
Mã định danh duy nhất (serialization)	Mỗi sản phẩm có một mã QR/mã vạch riêng, không lặp lại.	Máy in mã vạch công nghiệp Zebra ZT Series, phần mềm in dữ liệu biến đổi (variable data printing).
Tem vật lý chống giả	Ngăn bóc dán lại, phát hiện can thiệp vật lý.	Tem hologram, tem vỡ khi bóc (tamper-evident/void), tem chịu nhiệt/hóa chất.
Xác thực bằng sóng vô tuyến	Đọc hàng loạt, khó sao chép, gắn kèm dữ liệu điện tử.	RFID tag on-metal, đầu đọc RFID cố định tại điểm kiểm soát ra/vào kho.

Mã định danh duy nhất thay cho mã QR dùng chung

Với dây chuyền sản xuất số lượng lớn, in một mã QR tuần tự cho từng sản phẩm — thay vì một mã dùng chung cho cả lô — đòi hỏi máy in mã vạch có khả năng in dữ liệu biến đổi tốc độ cao. Máy in công nghiệp Zebra ZT411 xử lý được yêu cầu này ở tốc độ tối đa 14 inch/giây, tương đương khoảng 35,6 cm/giây — đủ nhanh để đánh mã hàng chục nghìn sản phẩm mỗi ngày mà không tạo ra điểm nghẽn ở khâu đóng gói.

Tem chống giả vật lý làm khó hành vi bóc dán

Tem hologram hoặc tem vỡ khi bóc (tamper-evident label) hoạt động giống một sợi chỉ niêm phong: một khi đã cắt hoặc bóc, dấu vết “VOID” hoặc vết rách sẽ hiện ra và không thể phục hồi. Đây là lớp bảo vệ bổ sung cho mã QR điện tử, xử lý đúng lỗ hổng “bóc tem thật dán lên hàng giả” từng xuất hiện trong vụ dép giả tại TP.HCM.

RFID xác thực hàng loạt tại điểm kiểm soát

Ở quy mô kho vận, việc quét từng mã QR một trở nên bất khả thi khi hàng trăm kiện hàng ra vào cùng lúc. Cổng RFID lắp tại cửa ra/vào giải quyết đúng bài toán này — cho phép quét đồng loạt hàng trăm sản phẩm chỉ trong vài giây, giống một trạm kiểm soát tự động đọc toàn bộ biển số xe đi qua thay vì chặn từng xe để soát giấy tờ.

Tân Hưng Hà tự thiết kế và lắp đặt cổng RFID từ ăng-ten và đầu đọc cố định Zebra, hiệu chỉnh theo mặt bằng thực tế từng kho, nên độ phủ sóng và độ chính xác đọc được tối ưu theo từng công trình thay vì dùng một cấu hình dựng sẵn cho mọi nhà kho.

Từ mã QR sang hệ thống truy xuất nguồn gốc: Bước chuyển cần thiết

Ba lớp công nghệ trên chỉ phát huy tác dụng khi được kết nối với nhau, thay vì tồn tại rời rạc ở từng khâu. Đây là câu hỏi khiến nhiều doanh nghiệp phân vân khi bắt đầu: nâng cấp từ một mã QR tĩnh sang hệ thống truy xuất nguồn gốc hoàn chỉnh có bắt buộc phải thay đổi toàn bộ cách quản lý kho và sản xuất không?

Câu trả lời là có, nhưng không cần làm cùng lúc. Một hệ thống truy xuất nguồn gốc hoạt động đúng nghĩa cần kết nối dữ liệu từ ba điểm: nơi mã được tạo ra tại dây chuyền sản xuất, nơi mã được gắn lên sản phẩm ở khâu đóng gói, và nơi mã được xác thực tại kho, cửa hàng hoặc tay người tiêu dùng cuối. Phần mềm quản lý kho (WMS) đóng vai trò trung tâm lưu trữ và đối chiếu dữ liệu này theo thời gian thực, thay vì để mỗi khâu ghi nhận độc lập trên giấy hoặc file Excel rời rạc — vốn là nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp phát hiện thất thoát hoặc hàng giả trà trộn quá muộn.